Get Adobe Flash player

พระสงฆ์ควรปฏิบัติต่อญาติโยมอย่างไร ฆราวาสญาติโยมควรปฏิบัติต่อพระสงฆ์อย่างไร พ่อแม่ควรปฏิบัติต่อลูกอย่างไร ลูกควรปฏิบัติต่อพ่อแม่อย่างไร เพื่อนแท้มีลักษณะเช่นไร เพื่อนไม่ดีมีลักษณะเช่นไร ท่านทั้งหลายทราบหรือไม่..

สิงคาลกสูตร
เรื่อง สิงคาลกคฤหบดีบุตร ว่าด้วยคิหิปฏิบัติ
(ข้อปฏบัติสำหรับพุทธศาสนิกชนทั้งหลายควร
ทราบ
)

บรรยายโดย คุณตะวัน คำสุจริต
ออกอากาศทาง
สถานีวิทยุเสียงธรรมเพื่อประชาชนจังหวัดสกลนคร
สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทยจังหวัดสกลนคร
สถานีวิทยุกระจายเสียงกรมการสื่อสารทหารภาคที่ ๓ จังหวัดสกลนคร
สถานีวิทยุค่ายพระยอดเมืองขวาง จังหวัดนครพนม
(ในรายการพระธรรมค้ำแผ่นดิน,รายการภูพานธรรม,รายการตะวันธรรม)

ดาวน์โหลดเสียงบรรยายสิงคาลกสูตร คลิกเพื่อดาวน์โหลด
คลิกเม้าส์ขวามือแล้ว เลือก save target as
เพื่อดาวน์โหลด

บทสารคดีบรรยายชุดนี้ ข้าพเจ้าขอสงวนลิขสิทธิ์ สำหรับผู้คัดลอกไปเพื่อจำหน่าย หรือในรูปแบบธุรกิจ ไม่ว่ากรณีใดๆ ทั้งสิ้น ถ้าคัดลอกไปเพื่อเป็นธรรมทานไซร้ ไม่ขอสงวนลิขสิทธิ์แต่ประการใด แต่ต้องอ้างอิงที่มา...

   สมัยหนึ่ง  พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่  ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้กรุงราชคฤห์  สมัยนั้นสิงคาลกบุตรคฤหบดีลุกขึ้นแต่เช้า   ออกจากกรุงราชคฤห์  มีผ้าเปียก  มีผมเปียกประคองอัญชลีนอบน้อมทิศทั้งหลาย คือ   ทิศเบื้องหน้า  ทิศเบื้องขวา ทิศเบื้องหลัง ทิศเบื้องซ้าย ทิศเบื้องล่าง  ทิศเบื้องบน

   ครั้งนั้น  เวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองผ้า ถือบาตรและจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงราชคฤห์ ได้ทอดพระเนตรเห็นสิงคาลกบุตรคฤหบดี ซึ่งลุกขึ้นแต่เช้า    ออกจากกรุงราชคฤห์   มีผ้าเปียก มีผมเปียก  ประคองอัญชลี  นอบน้อมทิศทั้งหลาย   คือ ทิศเบื้องหน้า ทิศเบื้องขวา  ทิศเบื้องซ้าย  ทิศเบื้องหลัง  ทิศเบื้องล่าง  ทิศเบื้องบน   ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้ว   ได้ตรัสถามว่า   ดูก่อนบุตรคฤหบดี   เธอลุกแต่เช้าออกจากกรุงราชคฤห์   มีผ้าเปียก มีผมเปียก ประคองอัญชลี  นอบน้อมทิศทั้งหลาย  อ ทิศเบื้องหน้า ทิศเบื้องขวา  ทิศเบื้องซ้าย ทิศเบื้องหลัง ทิศเบื้องล่าง   ทิศเบื้องบนอยู่  เพราะเหตุอะไร

   สิงคาลกบุตรคฤหบดีกราบทูลว่า  ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ  บิดาของข้าพระองค์ เมื่อจะทำกาลกิริยา ได้กล่าวไว้อย่างนี้ว่า   นี่แน่ลูก  เจ้าพึงนอบน้อมทิศทั้งหลาย     ข้าพระองค์สักการะเคารพนับถือบูชาคำของบิดา จึงลุกขึ้นแต่เช้าออกจากกรุงราชคฤห์  มีผ้าเปียก มีผมเปียก ประคองอัญชลี  นอบน้อมทิศทั้งหลาย  คือ  ทิศเบื้องหน้า ทิศเบื้องขวา ทิศเบื้องซ้าย ทิศเบื้องหลัง ทิศเบื้องล่าง  ทิศเบื้องบนอยู่

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร ในวินัยของพระอริยเจ้า  เขาไม่นอบน้อมทิศทั้ง ๖   กันอย่างนี้.  ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ  ในวินัยของพระอริยเจ้า  ท่านนอบน้อมทิศ  ๖  กันอย่างไร ขอประทานโอกาส    ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าจงทรงแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์ตามที่ในวินัยของพระอริยเจ้า  ท่านนอบน้อมทิศ  ๖  กันนั้นเถิด  พระเจ้าข้า.

กถาว่าด้วยอบายมุข  ๔

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร  ถ้าอย่างนั้น   ท่านจงฟัง  จงตั้งใจให้ดีเราจักกล่าว. สิงคาลกคฤหบดีบุตรกราบทูลรับพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า   ดูก่อนคฤหบดีบุตร   อริยสาวกละกรรมกิเลส  ๔  ได้แล้ว   ไม่ทำบาปกรรมโดยฐานะ  ๔   และไม่เสพทางเสื่อมแข็งโภคะ  ๖ อริยสาวกนั้น    เป็นผู้ปราศาจากกรรมอันลามก ๑๔ อย่างนี้แล้วย่อมเป็นผู้ปกปิดทิศ   ๖   ย่อมปฏิบัติเพื่อชนะโลกทั้งสอง   และเป็นอันอริยสาวกนั้นปรารภแล้วทั้งโลกนี้  และโลกหน้า.  เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก   อริยสาวกนั้นย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์.

   กรรมกิเลส ๔ เป็นไฉน ที่อริยสาวกละได้แล้ว. ดูก่อนคฤบดีบุตร  กรรมกิเลสคือปาณาติบาต  ๑   อทินนาทาน  ๑   กาเมสุมิจฉาจาร  ๑ มุสาวาท ๑   กรรมกิเลส  ๔ เหล่านี้   ที่อริยสาวกนั้นละได้แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดา  ครั้นตรัสไวยากรณ์ภาษิตนี้แล้ว จึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปว่า  ปาณาติบาต อทินนาทาน มุสาวาทและการคบหาภรรยาผู้อื่น  เรากล่าวว่าเป็นกรรมกิเลส  บัณฑิตทั้งหลายไม่สรรเสริญ

   อริยสาวกไม่ทำบาปกรรมโดยฐานะ  ๔  เป็นไฉน  ปุถุชนถึงฉันทาคติ   ย่อมทำกรรมลามก  ถึงโทสาคติ   ย่อมทำกรรมลามก ถึงโมหาคติ ย่อมทำกรรมลามก ถึงภยาคติ ย่อมทำกรรมลามก. ดูก่อนคฤหบดีบุตรส่วนอริยสาวก ไม่ถึงฉันทาติ ไม่ถึงโทสาคติ   ไม่ถือโมหาคติ  ไม่ถึงภยาคติ ท่านย่อมไม่ทำกรรมอันลามก    โดยฐานะ  ๔  เหล่านี้.   พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดา   ครั้นตรัสไวยากรณ์ภาษิตนี้เเล้ว    จึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

   ผู้ใดประพฤติล่วงธรรม  เพราะความรัก  ความชัง ความกลัว  ความหลง   ยศของผู้นั้นย่อมเสื่อมเหมือนดวงจันทร์ในข้างแรม ผู้ใดไม่ประพฤติล่วงธรรม เพราะความรัก ความชัง ความกลัว ความหลง  ยศย่อมเจริญแก่ผู้นั้น   เหมือนดวงจันทร์ในข้างขึ้น.


กถาว่าด้วยอบายมุข  ๖

   อริยสาวกไม่เสพทางเสื่อมแห่งโภคะทั้งหลาย เป็นไฉน ดูก่อนคฤหบดีบุตร การเสพน้ำเมา  คือ สุราเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท  เป็นทางเสื่อมแห่งโภคะทั้งหลายประการ  ๑  การเที่ยวไปในตรอกต่าง ๆ  ในเวลากลางคืน  เป็นทางเสื่อมแห่งโภคะทั้งหลายประการ  การเที่ยวดูมหรสพเป็นทางเสื่อมแห่งโภคะทั้งหลายประการ ๑ การเล่นการพนันอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เป็นทางเสื่อมแห่งโภคะทั้งหลายประการ ๑ การคบคนชั่วเป็นมิตร  เป็นทางเสื่อมแห่งโภคะทั้งหลายประการ ๑ ความเกียจคร้าน  เป็นทางเสื่อมแห่งโภคะทั้งหลายประการ  ๑

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร โทษในการเสพน้ำเมา  คือ สุราและเมรัย  อันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ๖ ประการ คือ ๒  ความเสื่อมทรัพย์อันผู้เสพพึงเห็นเอง  ๑ ก่อการทะเลาะวิวาท  ๑ เป็นบ่อเกิดแห่งโรค  ๑ เป็นเหตุเสียชื่อเสียง  ๑  เป็นเหตุไม่รู้จักอาย ๑  เป็นเหตุทอนกำลังปัญญา ๑ ดูก่อนคฤหบดีบุตร    โทษ  ๖  ประการในการเสพน้ำเมา    คือ สุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทเหล่านี้แล

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร  โทษในกามเที่ยวไปในตรอกต่าง ๆ ในเวลากลางคืน  ๖ ประการ คือ  ชื่อว่าไม่คุ้มครอง  ไม่รักษาตัว ๑  ชื่อว่า ไม่คุ้มครอง  ไม่รักษาบุตรภรรยา ๑    ชื่อว่า ไม่คุ้มครอง   ไม่รักษาทรัพย์สมบัติ  ๑   เป็นที่ระแวงของคนอื่น  ๑   คำพูดอันไม่เป็นจริงในที่นั้น ๆ  ย่อมปรากฏในผู้นั้น ๑   ทำให้เกิดความลำบากมาก ๑  ดูก่อนคฤหบดีบุตร  โทษ ๖ ประการในการเที่ยวไปในตรอกต่าง ๆ  ในเวลากลางคืนเหล่านี้แล

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร  โทษในการเที่ยวดูมหรสพ ๖ ประการ  คือ  รำที่ไหนไปที่นั่น  ๑  ขับร้องที่ไหนไปที่นั้น ๑  ประโคมที่ไหนไปที่นั้น  ๑  เสภาที่ไหนไปที่นั้น  เพลงที่ไหนไปที่นั้น  ๑  เถิดเทิงที่ไหนไปที่นั้น ๑    ดูก่อนคฤหบดีบุตร  โทษ ๖ ประการในการเที่ยวดูมหรสพเหล่านี้แล

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร โทษในการเล่นการพนัน อันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท  ๖ ประการ  คือ  ผู้ชนะย่อมก่อเวร  ๑   ผู้แพ้ย่อมเสียดายทรัพย์ที่เสียไป  ๑  ความเสื่อมทรัพย์ในปัจจุบัน  ๑  ถ้อยคำของคนเล่นการพนัน  ซึ่งไปพูดที่ประชุมฟังไม่ขึ้น  ๑  ถูกมิตรอำมาตย์หมิ่นประมาท ๑ ไม่มีใครประสงค์จะแต่งงานด้วย    เพราะเห็นว่าชายนักเลงเล่นการพนันไม่สามารถจะเลี้ยงภรรยา  ๑   ดูก่อนคฤหบดีบุตร  โทษ ๖ ประการในการเล่นการพนันอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทเหล่านี้แล

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร  โทษในการคบคนชั่วเป็นมิตร  ๖ ประการ คือ  นำให้เป็นนักเลงการพนัน นำให้เป็นนักเลงเจ้าชู้  ๑ นำให้เป็นนักเลงเหล้า  ๑   นำให้เป็นคนลวงผู้อื่นด้วยของปลอม ๑   นำให้เป็นคนโกงเขาซึ่งหน้า   ๑  นำให้เป็นคนหัวไม้ ๑  ดูก่อนคฤหบดีบุตร  โทษ๖ ประการในการคบคนชั่วเป็นมิตรเหล่านี้แล

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร   โทษในการเกียจคร้าน ๖ ประการ คือ  มักให้อ้างว่าหนาวนักแล้วไม่ทำการงาน  ๑    มักให้อ้างว่าร้อนนักแล้ว ไม่ทำการงาน  ๑   มักให้อ้างว่าเย็นแล้ว  แล้วไม่ทำการงาน ๑   มักให้อ้างว่า ยังเข้าอยู่ แล้วไม่ทำการงาน   มักให้อ้างว่าหิวนักแล้วไม่ทำการงาน  ๑  มักให้อ้างว่ากระหายนัก แล้วไม่ทำการงาน ๑   เมื่อเขามากไปด้วยการอ้างเลศผัดเพี้ยนการงานอยู่อย่างนี้ โภคะที่ยังไม่เกิดก็ไม่เกิดขึ้น ที่เกิดขึ้นแล้วก็ถึงความเสื่อมสิ้นไป.  ดูก่อนคฤหบดีบุตร    โทษ ๖ ประการในการเกียจคร้านเหล่านี้แล.     พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดา     ครั้นตรัสไวยากรณ์ภาษิตนี้แล้ว   จึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

   เพื่อนในโรงสุราก็มี เพื่อนกล่าวแต่ปากว่าเพื่อน ๆ  ก็มี ส่วนผู้ใดเป็นสหาย เมื่อความต้องการเกิดขึ้นแล้ว  ผู้นั้นจัดว่าเป็นเพื่อนแท้. เหตุ  ๖  ประการเหล่านี้คือ  การนอนสาย  ๑ การเสพภรรยาผู้อื่น ๑   การผูกเวร  ๑  ความเป็นผู้ทำแต่สิ่งหาประโยชน์มิได้  ๑  มิตรชั่ว  ๑  ความเป็นผู้ตระหนี่เหนี่ยวแน่น  ๑  ย่อมกำจัดบุรุษ เสียจากประโยชน์สุขที่จะพึงได้  พึงถึง. คนมีมิตรชั่วมีมารยาทและโคจรชั่ว  ย่อมเสื่อมจากโลกทั้งสอง คือ  จากโลกนี้และจากโลกหน้า. เหตุ  ๖  ประการ คือ  การพนันและหญิง   ๑ สุรา  ๑  ฟ้อนรำขับร้อง  ๑  นอนหลับในกลางวันบำเรอตนในสมัยมิใช่กาล  ๑  มิตรชั่ว ๑  ความตระหนี่เหนียวแน่น  ๑  เหล่านี้ย่อมกำจัดบุรุษเสียจากประโยชน์ที่จะพึงได้  พึงถึง. ชนเหล่าใดเล่นการพนัน  ดื่มสุรา  เสพหญิงภรรยาที่รักเสมอด้วยชีวิตของผู้อื่น  คบแต่คนต่ำช้า  และไม่คบหาคนที่มีความเจริญ  ย่อมเสื่อมดุจดวงจันทร์ในข้างแรม  ผู้ใดดื่มสุราไม่มีทรัพย์  หาการงานทำเลี้ยงชีวิตมิได้  เป็นคนขี้เมาปราศจากสิ่งเป็นประโยชน์  เขาจักจม ลงสู่หนี้เหมือนก้อนหินจมน้ำฉะนั้น  จักทำความอากูลแก่ตนทันที. คนที่ปรกตินอนหลับในกลางวัน  เกลียดชังการลุกขึ้นในกลางคืน  เป็นนักเลงขี้เมาเป็นนิจไม่อาจครอบครองเรือนให้ดีได้  ประโยชน์ทั้งหลาย  ย่อมล่วงเลย  ชายหนุ่มที่ละทิ้งการงาน  ด้วยอ้างว่าหนาวนัก  ร้อนนัก  เวลานี้เย็นเสียแล้วดังนี้เป็นต้น  ส่วนผู้ใดไม่สำคัญความหนาว  ความร้อน  ยิ่งไปกว่าหญ้า ทำกิจของบุรุษอยู่  ผู้นั้นย่อมไม่เสื่อมจากความสุข  ดังนี้.

กถาว่าด้วยมิตรเทียม

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร  คน  ๔  จำพวกเหล่านี้   คือ  คนปอกลอก  ๑  คนดีแต่พูด ๑  คนหัวประจบ  ๑  คนชักชวนในทางฉิบหาย ๑  ท่านพึงทราบว่าไม่ใช่มิตร   เป็นแต่คนเทียมมิตร.

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร คนปอกลอกท่านพึงทราบว่าไม่ใช่มิตรเป็นแต่คนเทียมมิตรโดยสถาน   ๔  คือ   เป็นคนติดเอาแต่ได้ฝ่ายเดียว  ๑ เสียให้น้อยคิดเอาให้ได้มาก  ๑ ไม่รับทำกิจของเพื่อนในคราวมีภัย  ๑   คบเพื่อนเพราะเห็นแก่ประโยชน์ของตัว   ๑. คฤหบดีบุตร    คนปอกลอกท่านพึงทราบว่าไม่ใช่มิตร   เป็นแต่คนเทียมมิตร   โดยสถาน  ๔  เหล่านี้แล.

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร คนดีแต่พูด ท่านพึงทราบว่าไม่ใช่มิตรแต่เป็นคนเทียมมิตร  โดยสถาน  ๔  คือ  เก็บเอาของล่วงแล้วมาปราศรัย  ๑ อ้างเอาของที่ยังไม่มาถึงมาปราศรัย  ๑  สงเคราะห์ด้วยสิ่งหาประโยชน์มิได้ ๑ เมื่อกิจเกิดขึ้นแสดงความขัดข้อง ( ออกปากพึ่งมิได้ ) ๑. ดูก่อนคฤหบดีบุตรคนดีแต่พูดท่านพึงทราบว่า  ไม่ใช่มิตร   เป็นแต่คนเทียมมิตร   โดยสถาน ๔   เหล่านี้แล.

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร  คนหัวประจบ  ท่านพึงทราบว่าไม่ใช่มิตร  เป็นแต่คนเทียมมิตร  โดยสถาน  ๔  คือ  ตามใจเพื่อน  ให้ทำความชั่ว (จะทำชั่วก็คล้อยตาม) ๑ ตามใจเพื่อนให้ทำความดี (จะทำดีก็คล้อยตาม)  ต่อหน้าก็สรรเสริญ  ๑  ลับหลังนินทา ๑.  ดูก่อนคฤหบดีบุตร  คนหัวประจบท่านพึงทราบว่าไม่ใช่มิตร  เป็นแต่คนเทียมมิตร  โดยสถาน  ๔  เหล่านี้แล.

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร  คนชักชวนในทางฉิบหาย  ท่านพึงทราบว่าไม่ใช่มิตร  เป็นแต่คนเทียมมิตร  โดยสถาน ๔  คือ  ชักชวนให้ดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ๑ ชักชวนให้เที่ยวตามตรอกต่างๆ  ในเวลากลางคืน ๑  ชักชวนให้ดูการมหรสพ  ๑ ชักชวนให้เล่นการพนัน    อันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท  ๑    ดูก่อนคฤหบดีบุตรคนชักชวนในทางฉิบหาย ท่านพึงทราบว่า ไม่ใช่มิตร เป็นแต่คนเทียมมิตรโดยสถาน  ๔  เหล่านี้แล.

                พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดา  ครั้นตรัสไวยากรณ์ภาษิตนี้แล้วจึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

   บัณฑิตผู้รู้แจ้งมิตร ๔ จำพวกเหล่านี้  คือ มิตรปอกลอก  ๑  มิตรดีแต่พูด  ๑ มิตรหัวประจบ  ๑  มิตรชักชวนในทางฉิบหาย  ว่าไม่ใช่มิตรแท้  พึงเว้นเสียให้ห่างไกล เหมือนคนเดินทาง  เว้นทางที่มีภัยเฉพาะหน้า    ฉะนั้น

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร  มิตร ๔ จำพวกเหล่านี้   คือ  มิตรมีอุปการะ ๑   มิตรร่วมสุขร่วมทุกข์ มิตรแนะประโยชน์ มิตรมีความรักใคร่ ๑ ท่านพึงทราบว่าเป็นมิตรมีใจดี (เป็นมิตรแท้).

กถาว่าด้วยมิตรแท้

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร  มิตรมีอุปการะ ท่านพึงทราบว่า เป็นมิตรแท้  โดยสถาน ๔  คือ  รักษาเพื่อนผู้ประมาทแล้ว ๑   รักษาทรัพย์สมบัติของเพื่อนผู้ประมาทแล้ว ๑ เมื่อมีภัยเป็นที่พึ่งพำนักได้ ๑   เมื่อกิจที่  จำต้องทำเกิดขึ้น เพิ่มทรัพย์ให้สองเท่า ๑.  ดูก่อนคฤหบดีบุตร  มิตรมีอุปการะท่านพึงทราบว่าเป็นมิตรแท้   โดยสถาน  ๔   เหล่านี้แล.

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร  มิตรร่วมสุขร่วมทุกข์  ท่านพึงทราบว่าเป็นมิตรแท้   โดยสถาน ๔   คือ   บอกความลับแก่เพื่อน ๑   ปิดความลับของเพื่อน ๑  ไม่ละทิ้งในเหตุอันตราย ๑   แม้ชีวิตก็อาจสละเพื่อประโยชน์แก่เพื่อนได้ ๑.   ดูก่อนคฤหบดีบุตร  มิตรร่วมสุขร่วมทุกข์  ท่านพึงทราบว่าเป็นมิตรแท้โดยสถาน .   เหล่านี้แล.

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร มิตรแนะประโยชน์ ท่านพึงทราบว่าเป็นมิตรแท้   โดยสถาน ๔   คือ   ห้ามจากความชั่ว ๑   ให้ตั้งอยู่ในความ ดี ๑   ให้ได้ฟังสิ่งที่ยังไม่เคยฟัง ๑ บอกทางสวรรค์ให้ ๑.   ดูก่อนคฤหบดีบุตร   มิตรแนะประโยชน์    ท่านพึงทราบว่า  เป็นมิตรแท้   โดยสถาน  ๔ เหล่านี้แล.

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร   มิตรมีความรักใคร่ พึงทราบว่าเป็นมิตรแท้ โดยสถาน  ๔ คือ   ไม่ยินดีด้วยความเสื่อมของเพื่อน ๑   ยินดีด้วยความเจริญของเพื่อน.   ห้ามคนที่กล่าวโทษเพื่อน  ๑  สรรเสริญคนที่ สรรเสริญเพื่อน ๑.    ดูก่อนคฤหบดีบุตร  มิตรมีความรักใคร่  ท่านพึงทราบว่าเป็นมิตรแท้   โดยสถาน ๔   เหล่านี้แล.

   พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดา  ครั้นตรัสไวยากรณ์ภาษิตแล้ว  จึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่าบัณฑิตรู้แจ้งมิตร   ๔   จำพวก  เหล่านี้  คือ มิตรมีอุปการะ  ๑  มิตรร่วมสุขร่วมทุกข์  ๑  มิตรแนะประโยชน์  ๑  มิตรมีความรักใคร่  ๑  ว่าเป็นมิตรแท้ฉะนี้แล้ว  พึงเข้าไป  คบหาโดยเคารพเหมือนมารดากับบุตรฉะนั้น.บัณฑิตผู้สมบูรณ์ด้วยศีล  ย่อมรุ่งเรืองส่องสว่างเพียงดังไฟ  เมื่อบุคคลสะสมโภคสมบัติอยู่เหมือนแมลงผึ้งสร้างรัง  โภคสมบัติย่อมถึงความเพิ่มพูนดุจจอมปลวกอันตัวปลวกก่อขึ้น  ฉะนั้น คฤหัสถ์ในตระกูลผู้สามารถ  ครั้นสะสมโภคสมบัติได้อย่างนี้  พึงแบ่งโภคสมบัติออกเป็น  ๔  ส่วน  เขาย่อมผูกมิตรไว้ได้  พึงใช้สอยโภคทรัพย์ด้วยส่วนหนึ่ง  พึงประกอบการงานด้วยสองส่วน  พึงเก็บส่วนที่สี่ไว้ด้วยหมายจักมีไว้ในยามมีอันตราย ดังนี้.

กถาว่าด้วยทิศ  ๖

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร  ก็อริยสาวกเป็นผู้ปกปิดทิศทั้ง  ๖ อย่างไร.  ท่านพึงทราบทิศ  ๖  เหล่านี้คือ  พึงทราบมารดาบิดาว่า  เป็นทิศเบื้องหน้า  อาจารย์เป็นทิศเบื้องขวา  บุตรและภรรยาเป็นทิศเบื้องหลัง  มิตร และอำมาตย์เป็นทิศเบื้องซ้าย  ทาสและกรรมกรเป็นทิศเบื้องต่ำ  สมณพราหมณ์  เป็นทิศเบื้องบน.

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร   มารดาบิดา เป็นทิศเบื้องหน้า  อันบุตรธิดาพึงบำรุงด้วยสถาน ๕   คือ  ด้วยตั้งใจว่า ท่านเลี้ยงเรามา เราจักเลี้ยงท่านตอบ ๑   จักรับทำกิจของท่าน ๑  จักดำรงวงศ์ตระกูล ๑   จักปฏิบัติตนให้เป็นผู้สมควรรับทรัพย์มรดก ๑   เมื่อท่านล่วงลับไปแล้ว   ทำบุญอุทิศให้ท่าน ๑.

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร  มารดาบิดา  ผู้เป็นทิศเบื้องหน้า  อันบุตรพึงบำรุงด้วยสถาน ๕   เหล่านี้แล้วย่อมอนุเคราะห์บุตรด้วยสถาน ๕  คือ  ห้ามจากความชั่ว ๑   ให้ตั้งอยู่ในความดี  ๑   ให้ศึกษาศิลปวิทยา ๑   หาภรรยาที่ สมควรให้ ๑  มอบทรัพย์ให้ในสมัย ๑.

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร  มารดาบิดา ผู้เป็นทิศเบื้องหน้า  อันบุตรบำรุงด้วยสถาน ๕ เหล่านี้แล้วย่อมอนุเคราะห์บุตรด้วยสถาน  ๔   เหล่านี้   ทิศเบื้องหน้านั้น ชื่อว่า อันบุตรปกปิดให้เกษมสำราญ  ให้ไม่มีภัยด้วยประการฉะนี้

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร   อาจารย์ผู้เป็นทิศเบื้องขวา  อันศิษย์บำรุงด้วยสถาน ๕  คือ  ด้วยลุกขึ้นยืนรับ  ๑ ด้วยเข้าไปยืนคอยต้อนรับ. ด้วยการเชื่อฟัง  ๑ ด้วยการปรนนิบัติ  ๑  ด้วยการเรียนศิลปวิทยาโดยเคารพ  ๑.

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร อาจารย์ผู้เป็นทิศเบื้องขวา  อันศิษย์พึงบำรุงด้วยสถาน ๕ เหล่านี้แล้ว   ย่อมอนุเคราะห์ศิษย์ด้วยสถาน  ๕   คือ  แนะนำดี  ๑ ให้เรียนดี   บอกศิษย์ด้วยดีในศิลปวิทยาทั้งหมด  ๑  ยกย่องให้ปรากฏในเพื่อนฝูง  ๑   ทำความป้องกันในทิศทั้งหลาย  ๑

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร อาจารย์ผู้เป็นทิศเบื้องขวา อันศิษย์บำรุงด้วยสถาน ๕  เหล่านี้แล้ว    ย่อมอนุเคราะห์ศิษย์ด้วยสถาน  ๕  เหล่านี้    ทิศเบื้องขวานั้น  ชื่อว่า  อันศิษย์ปกปิดให้เกษมสำราญ  ให้ไม่มีภัยด้วยประการฉะนี้.

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร ภรรยาผู้เป็นทิศเบื้องหลัง อันสามีพึงบำรุงด้วยสถาน ๕  คือ  ด้วยยกย่องว่าเป็นภรรยา ๑  ด้วยไม่ดูหมิ่น ๑ ด้วยไม่ประพฤตินอกใจ ๑ ด้วยมอบความเป็นใหญ่ให้ ๑ ด้วยให้เครื่องแต่งตัว ๑.

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร  ภรรยาผู้เป็นทิศเบื้องหลัง  อันสามีบำรุงด้วยสถาน ๕  เหล่านี้ แล้ว  ย่อมอนุเคราะห์สามีด้วยสถาน ๕  คือ จัดการงานดี  ๑ สงเคราะห์คนข้างเคียงสามีดี ๑   ไม่ประพฤตินอกใจสามี ๑   รักษาทรัพย์ที่สามีหามาให้ ๑   ขยันไม่เกียจคร้านในกิจการทั้งปวง ๑.

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร ภรรยาผู้เป็นทิศเบื้องหลังอันสามีบำรุงด้วยสถานเหล่านี้แล้ว   ย่อมอนุเคราะห์สามีด้วยสถาน  ๕ เหล่านี้   ทิศเบื้องหลังนั้น ชื่อว่า   อันสามีปกปิดให้เกษมสำราญ   ให้ไม่มีภัยด้วยประการฉะนี้ .

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร   มิตรผู้เป็นทิศเบื้องซ้าย  อันกุลบุตรพึงบำรุงด้วยสถาน ๕  คือ  ด้วยการให้ปัน  ๑   ด้วยเจรจาถ้อยคำเป็นที่รัก ๑ ด้วยประพฤติประโยชน์ ๑ ด้วยความเป็นผู้มีตนเสมอ ๑ ด้วยไม่แกล้งกล่าวให้คลาดจากความเป็นจริง  ๑.       

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร   มิตรผู้เป็นทิศเบื้องซ้าย   อันกุลบุตรบำรุงด้วยสถาน ๕ เหล่านี้ แล้ว  ย่อมอนุเคราะห์กุลบุตรด้วยสถาน ๕ คือ  รักษามิตรผู้ประมาทแล้ว  ๑ รักษาทรัพย์ของมิตรผู้ประมาทแล้ว ๑  เมื่อมิตรมีภัย  เอาเป็นที่พึงพำนักได้  ๑   ไม่ละทิ้งในยามวิบัติ  ๑   นับถือตลอดถึงวงศ์ตระกูลของมิตร ๑.

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร   มิตรผู้เป็นทิศเบื้องซ้ายอันกุลบุตรบำรุงด้วยสถาน ๕  เหล่านี้แล้ว   ย่อมอนุเคราะห์กุลบุตรด้วยสถาน ๕   เหล่านี้  ทิศเบื้องซ้ายนั้นชื่อว่าอันกุลบุตรปกปิดให้เกษมสำราญ ให้ไม่มีภัยด้วยประการฉะนี้.

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร  ทาสกรรมกร  ผู้เป็นทิศเบื้องต่ำ  อันนายพึงบำรุงด้วยสถาน  ๕  คือ   ด้วยจัดการงานให้ทำตามสมควรแก่กำลัง  ๑ ด้วยให้อาหารและรางวัล ๑  ด้วยรักษาในคราวเจ็บไข้ ๑  ด้วยแจกของมีรสแปลกประหลาดให้ ๑   ด้วยปล่อยให้ในสมัย ๑.

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร  ทาสกรรมกรผู้เป็นทิศเบื้องต่ำ  อันนายบำรุงด้วยสถาน ๕ เหล่านี้ แล้ว  ย่อมอนุเคราะห์นายด้วยสถาน ๕  คือ  ลุกขึ้นทำการงานก่อนนาย ๑    เลิกการงานทีหลังนาย ๑    ถือเอาแต่ของที่นายให้  ๑ ทำการงานให้ดีขึ้น ๑   นำคุณของนายไปสรรเสริญ ๑. 

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร ทาสกรรมกรผู้เป็นทิศเบื้องต่ำ  อันนายบำรุงด้วยสถาน ๕ เหล่านี้ แล้ว  ย่อมอนุเคราะห์นายด้วยสถาน ๕  เหล่านี้    ทิศ เบื้องต่ำนั้น  ชื่อว่า อันนายปกปิดให้เกษมสำราญ  ไม่ให้มีภัยด้วยประการฉะนี้.

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร สมณพราหมณ์ผู้เป็นทิศเบื้องบน อันกุลบุตรพึงบำรุงด้วยสถาน ๕  คือ  ด้วยกายกรรมประกอบด้วยเมตตา ๑  ด้วยวจีกรรมประกอบด้วยเมตตา ๑    ด้วยมโนกรรมประกอบด้วยเมตตา ๑  ด้วยความเป็นผู้ไม่ปิดประตู ๑   ด้วยให้อามิสทานเนือง ๆ ๑.        

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร  สมณพราหมณ์ผู้เป็นทิศเบื้องบน  อันกุลบุตรบำรุงด้วยสถาน  ๕  เหล่านี้แล้ว  ย่อมอนุเคราะห์กุลบุตรด้วยสถาน  ๖ เหล่านี้  คือ  ห้ามจากความชั่ว ๑   ให้ตั้งอยู่ในความดี   อนุเคราะห์ด้วยใจงาม ๑    ให้ได้ฟังสิ่งที่ยังไม่เคยฟัง ๑ ทำสิ่งที่เคยฟังแล้วให้แจ่มแจ้ง ๑ บอกทางสวรรค์ให้ ๑.

   ดูก่อนคฤหบดีบุตร   สมณพราหมณ์ผู้เป็นทิศเบื้องบน อันกุลบุตรบำรุงแล้วด้วยสถาน ๕ เหล่านี้  ย่อมอนุเคราะห์กุลบุตรด้วยสถาน ๖ เหล่านี้  ทิศเบื้องบนนั้นชื่อว่า อันกุลบุตรปกปิดให้เกษมสำราญให้ไม่มีภัย ด้วยประการฉะนี้. 

   พระผู้มีพระภาคเจ้า พระสุคตศาสดา ครั้นตรัสไวยากรณ์ภาษิตนี้แล้ว  จึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่ามารดาบิดาเป็นทิศเบื้องหน้า อาจารย์เป็นทิศเบื้องขวา  บุตรภรรยาเป็นทิศเบื้องหลัง  มิตรเบื้องต่ำ สมณพราหมณ์เป็นทิศเบื้องบน คฤหัสถ์ ในตระกูล  ผู้สามารถพึงนอบน้อมทิศเหล่านี้. บัณฑิตผู้ถึงพร้อมด้วยศีล เป็นคนละเอียดและมีไหวพริบ  มีความประพฤติเจียมตน ไม่ดื้อกระด้าง  ผู้เช่นนั้นย่อมได้ยศ  คนหมั่นไม่เกียจคร้าน  ย่อมไม่หวั่นไหว  ในอันตรายทั้งหลาย   คนมีความประพฤติไม่ขาดสาย   มีปัญญา ผู้เช่นนั้นย่อมได้ยศ  คนผู้สงเคราะห์แสวงหามิตรที่ดี  รู้เท่าถ้อยคำที่เขากล่าวปราศจากตระหนี่เป็นผู้แนะนำชี้แจง ตามแนะนำ  ผู้เช่นนั้นย่อมได้ยศ. การให้ ๑   เจรจาไพเราะ ๑   การประพฤติ ธรรมทั้งหลายในคนนั้น ๆ  ตามควร   ธรรมเครื่องยึดเหนี่ยวน้ำใจในโลกเหล่านี้แล  เป็นเหมือนเพลารถอันแล่นไปอยู่   จากธรรมเครื่องยึดเหนี่ยวเหล่านี้ ไม่พึงมีไซร้มารดาบิดาไม่พึงได้ความนับถือ หรือความบูชา  เพราะเหตุแห่งบุตร.  เพราะบัณฑิตทั้งหลายพิจารณาเห็นธรรมเครื่องยึดเหนี่ยวเหล่านี้โดยชอบ  ฉะนั้นบัณฑิตเหล่านั้น  จึงถึงความเป็นใหญ่และเป็นผู้อันหมู่ชนสรรเสริญทั่วหน้าดังนี้.

   เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว  สิงคาลกคฤหบดีบุตร  ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า   ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ  ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก   เปรียบเหมือนหงายของที่คว่ำ  เปิดของที่ปิด  บอกทางแก่คนหลงทาง  หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยหวังว่า   คนมีจักษุจักเห็นรูปฉันใด พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประทานธรรมโดยอเนกปริยาย   ฉันนั้น   เหมือนกัน   ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ   ข้าพระองค์ขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า  พระธรรมและพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ   ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าจงทรงจำข้าพเจ้าว่า เป็นอุบาสก ผู้ถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะตลอดชีวิต   ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป   ฉะนี้แล.

จบ  สิงคาลกสูตรที่  ๘
จากพระไตรปิฏก ฉบับมหาวิทยาลัยมหามกุฎราชวิทยาลัย
เล่มที่ ๑๖ หน้าที่ ๗๗
(ทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค เล่มที่ ๓ ภาคที่ ๒)

ลิขสิทธิ์การเผยแพร่โดย วัดป่าอริโซน่า
www.dhammayut.net
www.burapajan.com
www.wataz.org
www.thaiarizona.com


Copyright © 2559. หลวงปู่มั่น ภูริทัตโต วัดป่าสุทธาวาส ต.ธาตุเชิงชุม อ.เมือง จ.สกลนคร 47000 All Rights Reserved.